Η άλλη όψη της «αριστείας»
Η άλλη όψη της «αριστείας»
Όταν η επίδειξη πτυχίων γίνεται υποκατάστατο της πολιτικής και προσβάλλει εκείνους που παλεύουν για τη γνώση και την αξιοπρέπεια
Η άλλη όψη της «αριστείας», που υποτίθεται ότι αντιμετωπίζουμε με αγώνες, εμφανίζεται σήμερα με έναν παράδοξο τρόπο: να κοινοποιούν διάφοροι/ες αριστεροί/ες –μαζί με απογοητευμένους, έστω ενοχλημένους δεξιούς– τα πτυχία τους στα κοινωνικά δίκτυα, σε αντιδιαστολή με το ψεύτικο πτυχίο του ανεκδιήγητου Λαζαρίδη. Κι όμως, πρέπει να το πούμε καθαρά: τα πτυχία είναι χρήσιμα ως απόδειξη μιας παιδείας για όλους, όλες και όλα – μιας παιδείας ανοιχτής, δημοκρατικής και ανθρωπιστικής, που προάγει τον σεβασμό στη διαφορετικότητα και την άλλη άποψη, που ενισχύει την κοινωνική και επιστημονική πρόοδο. Σε καμία όμως περίπτωση δεν μπορούν να αξιοποιούνται με τέτοιους τρόπους, χυδαίους και ανούσιους, με τρόπους που δεν απαντούν στο πραγματικό πρόβλημα.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς αν κάποιοι έχουν αληθινά ή ψεύτικα πτυχία. Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και αφορά τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η πολιτική και τις κοινωνικές επιλογές που επιβάλλονται. Όταν εφαρμόζονται πολιτικές που περιορίζουν τα δικαιώματα των εργαζομένων, που υποβαθμίζουν τη δημόσια εκπαίδευση, που μετατρέπουν τη γνώση σε εμπόρευμα και το πτυχίο σε προνόμιο, τότε η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε προσωπικές επιδείξεις τίτλων. Γιατί μέσα σε αυτό το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό σύστημα, η εκπαίδευση δεν είναι ισότιμα προσβάσιμη για όλους. Δεν σπουδάζεις αν δεν φτύσεις αίμα. Δεν σπουδάζεις αν δεν πληρώσεις τα μαλλιοκέφαλά σου. Δεν σπουδάζεις αν δεν έχεις χρόνο, στήριξη ή αντοχές. Κι ενώ εδώ και χρόνια οργανώνεται, τοπικά και διεθνώς, η συστηματική υποβάθμιση της δημόσιας και ανθρωπιστικής παιδείας, χιλιάδες νέοι επιστήμονες αναγκάστηκαν να φύγουν στο εξωτερικό, να γίνουν μετανάστες από ανάγκη, αναζητώντας αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και ζωής. Το ζήσαμε, το βλέπουμε γύρω μας, το πληρώσαμε και το πληρώνουμε ως κοινωνία. Και γι’ αυτό το συγκεκριμένο πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται με γελοίες και επιπόλαιες κινήσεις, όπως η επίδειξη πτυχίων στα κοινωνικά δίκτυα. Γιατί, στην πραγματικότητα, πρόκειται για πράξεις που, αντί να χτυπούν τη ρίζα του κακού, αναπαράγουν την ίδια λογική που υποτίθεται ότι καταγγέλλουν: τη λογική της ατομικής διάκρισης, της επίδειξης, της σιωπηρής ιεράρχησης των ανθρώπων με βάση τα χαρτιά τους. Καλώς ή κακώς, δεν πολεμάς την ιδεολογία της ελίτ επιδεικνύοντας τα δικά σου διαπιστευτήρια, ούτε θα ανατρέψεις την κοινωνική ανισότητα δείχνοντας ότι εσύ τα κατάφερες. Δεν υπερασπίζεσαι τη δημόσια παιδεία μετατρέποντας το πτυχίο σε τρόπαιο, σε σημαία προσωπικής δικαίωσης, σε μέσο ηθικής υπεροχής. Γιατί τότε, χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να μιλάς με τη γλώσσα εκείνων που λες ότι αντιπαλεύεις.
Τέλος, υπάρχει και κάτι ακόμη, εξίσου σοβαρό, ίσως πιο σιωπηλό αλλά βαθιά ανθρώπινο. Αυτή η πρακτική, έτσι όπως εμφανίζεται, μπορεί να προσβάλλει –και προσβάλλει– έστω και άθελά της, όσους δεν έχουν πτυχίο. Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για ανθρώπους που έμειναν στη βασική εκπαίδευση επειδή η ζωή τούς ανάγκασε να δουλέψουν από νωρίς, να στηρίξουν οικογένειες, να σηκώσουν βάρη που δεν φαίνονται σε κανένα βιογραφικό, για ανθρώπους όπως τα άτομα με αναπηρία, που ο θεσμικός και κοινωνικός μισαναπηρισμός έβαλε στο περιθώριο, για ανθρώπους όπως οι Ρομά, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες. Προσβάλλει χιλιάδες εργαζόμενους και εργαζόμενες που δεν είχαν τις ίδιες ευκαιρίες, που δεν είχαν χρόνο, χρήματα ή στήριξη για να συνεχίσουν. Προσβάλλει ακόμη και εκείνους και εκείνες που, σε μεγαλύτερη ηλικία, δίνουν έναν δύσκολο και αξιοπρεπή αγώνα για να σπουδάσουν, να πάρουν ένα πτυχίο, να μορφωθούν μέσα σε αντίξοες συνθήκες: μετά τη δουλειά, μετά την οικογένεια, μετά την κούραση και τον αγώνα για ένα πενιχρό μεροκάματο, με την πίεση των καθημερινών προβλημάτων, με τον φόβο της έξωσης ή της ασθένειας πάνω από το κεφάλι τους.
Γιατί η αξία ενός ανθρώπου, είτε στον καπιταλισμό είτε στην μελλοντική σοσιαλιστική κοινωνία, δεν μετριέται με τους τίτλους σπουδών. Μετριέται με την αξιοπρέπεια, τον κόπο, τη στάση ζωής, τη συμμετοχή στους αγώνες της κοινωνίας και για μια άλλη κοινωνία. Η μόρφωση δεν είναι τρόπαιο, ούτε πιστοποιητικό ανωτερότητας και φυσικά δεν είναι –ούτε μπορεί να είναι– μέσο επίδειξης. Είναι ένα κοινωνικό δικαίωμα. Και η υπεράσπισή του δεν γίνεται με αναρτήσεις και φωτογραφίες, αλλά με συλλογικούς αγώνες, με επιμονή, με διεκδίκηση, με μια βαθιά πίστη ότι η γνώση δεν ανήκει στους λίγους, αλλά σε όλους.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου