Το παπατζιλίκι ως η ανώτατη μορφή εξουσίας

 

Το παπατζιλίκι ως η ανώτατη μορφή εξουσίας

Η επικοινωνιακή διαχείριση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης στα Χανιά ως καθρέφτης της συστημικής απροθυμίας για ουσιαστική κοινωνική πολιτική

Η πρόσφατη, εξόφθαλμα σκηνοθετημένη παρουσία του Δημάρχου Χανίων, Π. Σημανδηράκη, στην πληγείσα από τη διαρροή λυμάτων περιοχή της Νέας Χώρας, όπως αποτυπώθηκε σε φωτογραφία που ανάρτησε στο προφίλ του, δεν αποτελεί παρά ένα ακόμη θλιβερό επεισόδιο στην καθιέρωση μιας ιδιότυπης πολιτικής μεθοδολογίας, όπου το επικοινωνιακό «παπατζιλίκι» αναδεικνύεται στην ανώτατη μορφή άσκησης εξουσίας. Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί ότι τις ημέρες του «ατυχήματος», κάτω από την κοινωνική πίεση και τις αντιδράσεις, ο Δήμαρχος είχε υιοθετήσει μια σαφώς πιο ταπεινή και συγκρατημένη – αλλά οπωσδήποτε ψεύτικη - εικόνα απέναντι στο πρόβλημα.

Σε μια περίοδο όπου η υλική πραγματικότητα της καθημερινότητας των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων συνθλίβεται από τις συνέπειες της καπιταλιστικής ανάπτυξης, η δημοτική αρχή επιλέγει να απαντήσει με όρους θεάματος, επιστρατεύοντας μια επιφανειακή διαχείριση κρίσεων που στοχεύει αποκλειστικά στη χειραγώγηση των εντυπώσεων και στην κατασκευή μιας εικονικής κανονικότητας. Η τακτική αυτή, με χαρακτηριστικότερο το παράδειγμα του Δημάρχου Βόλου Αχιλλέα Μπέου –γνωστού όχι μόνο για τις θεαματικές παρεμβάσεις, τα viral βίντεο και την προσωπική παρουσία που υποκαθιστά κάθε ουσιαστική πολιτική, αλλά και για τον βίαιο, αντιπολιτικό, τραμπούκικο και αντιδημοκρατικό τρόπο με τον οποίο ασκεί εξουσία, όπου η χειροδικία, οι απειλές και ο αυταρχισμός αντικαθιστούν τον δημόσιο διάλογο– βασίζεται στην κατάχρηση μιας επικοινωνιακής τακτικής που αντικαθιστά την παραγωγή έργου με την παραγωγή εικόνας. Αντί για την αντιμετώπιση των δομικών ελλείψεων στις υποδομές της πόλης, οι οποίες καταρρέουν κάτω από το βάρος της άναρχης τουριστικής υπερεκμετάλλευσης, γινόμαστε μάρτυρες μιας αισχρής, φαιδρής αλλά και επικίνδυνης πολιτικής παράστασης, όπου ο θύτης μεταμφιέζεται σε σωτήρα, περιφερόμενος πάνω από τις εστίες της μόλυνσης για να δηλώσει απλώς παρών και να αμβλύνει τις κοινωνικές αντιδράσεις. Χαρακτηριστικό είναι, άλλωστε, ότι η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε πολύ πρωί, σε ώρα που η παραλία ήταν σχεδόν άδεια από κόσμο – μια πρακτική που θυμίζει έντονα την «καταδρομική» εμφάνιση του Θάνου Πλεύρη στην πλατεία Εξαρχείων το 2019, όταν, ξημερώματα και χωρίς ψυχή τριγύρω, ψιθύρισε για λίγα δευτερόλεπτα ότι «τελειώνει το άβατο» και αποχώρησε βιαστικά.Και στις δύο περιπτώσεις, η “γενναιότητα” εξασφαλίζεται από την απουσία πραγματικής κοινωνικής αντιπαράθεσης και από την πλήρη αδιαφορία για τα προβλήματα και τις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας.

Αυτή η ενορχηστρωμένη δράση ερμηνεύεται αναντίλεκτα ως αποτέλεσμα βαθιάς, συστημικής απροθυμίας για την ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος των δικτύων αποχέτευσης και της περιβαλλοντικής προστασίας. Η κρίση στη Νέα Χώρα είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Η πραγματικότητα αποκαλύπτεται καθημερινά από τα λύματα που εκβάλλουν σχεδόν συστηματικά στο Ενετικό Λιμάνι –με πιο πρόσφατο παράδειγμα το βράδυ της Κυριακής 23 Αυγούστου, λίγες ώρες μετά την κακοστημένη θεατρική παράσταση του Δημάρχου– αλλά και από την προκλητική αντιμετώπιση των αντιδράσεων της τοπικής κοινωνίας. Οι ανησυχίες για το υπό κατασκευή αντλιοστάσιο στην Παχιά Άμμο του Σταυρού Ακρωτηρίου επιβεβαιώνονται δραματικά από τη σοβαρή βλάβη στον κεντρικό αγωγό της ΔΕΥΑΧ στις 11–12 Αυγούστου, που έδειξε ότι οι υφιστάμενες υποδομές αδυνατούν να αντέξουν την άναρχη τουριστική πίεση. Αντί να εισακούσει τις εκκλήσεις για χωροθέτηση μακριά από τις ευαίσθητες παραλίες, οι αρχές αφήνουν ακτές και δημόσια υγεία εκτεθειμένες σε διαρκή περιβαλλοντική υποβάθμιση.

 

Λύματα στα Ενετικό Λιμάνι των Χανίων (23.8.2026)

 

Εγκλωβισμένη στις νεοφιλελεύθερες προτεραιότητες της αγοράς και της εξυπηρέτησης των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων, η δημοτική διοίκηση επιδεικνύει προκλητική αδιαφορία απέναντι στα κρίσιμα ερωτήματα και τις τεκμηριωμένες επιστημονικές, περιβαλλοντικές και υγειονομικές ενστάσεις που έχουν επανειλημμένα αναδείξει μέρος των δημοτικών παρατάξεων, καθώς και πλήθος φορέων και αυτόνομων συλλογικοτήτων στα Χανιά. Η πολιτική της επιλογή δεν είναι η προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, αλλά η διατήρηση ενός status quo που θυσιάζει τις ανάγκες των κατοίκων στον βωμό της κερδοφορίας και της τουριστικής βιτρίνας.

Στο πλαίσιο αυτό, οι μισές λύσεις, τα ημίμετρα και οι βιαστικές συγγνώμες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημα που έχει πλέον αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά. Η συγγνώμη που έσπευσε να απευθύνει ο Δήμαρχος Χανίων πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες αποκατάστασης στην περιοχή, οι οποίες τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν όπως όφειλαν και όπως διεκδικήθηκε και από φορείς της συνοικίας, δεν αρκεί για να συγκαλύψει την ουσία του ζητήματος. Όπως έχει επισημάνει και η «Ανταρσία στα Χανιά», πρόκειται στην πραγματικότητα για μια έμμεση πλην σαφή ομολογία της εγκατάλειψης των υποδομών, χωρίς όμως αντίστοιχη διάθεση για ουσιαστική και δομική παρέμβαση. Άλλωστε, το πρόσφατο περιστατικό στη Νέα Χώρα δεν ήταν ένα μεμονωμένο ή τυχαίο γεγονός, αλλά το αναμενόμενο αποκορύφωμα μιας μακράς σειράς ανάλογων διαρροών λυμάτων που ταλανίζουν την περιοχή εδώ και χρόνια. Το ζήτημα των λυμάτων και της διαχείρισης των αποβλήτων συνδέεται άμεσα με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται συνολικά ο χώρος, οι υποδομές και το φυσικό περιβάλλον. Από αυτή την άποψη, η περιβαλλοντική υποβάθμιση δεν αποτελεί παράπλευρη συνέπεια, αλλά άμεση έκφραση της καπιταλιστικής διαχείρισης του χώρου.

Γίνεται, επομένως, περισσότερο από σαφές το μάταιο και αδιέξοδο της συνεχιζόμενης προσπάθειας διαστρέβλωσης της κοινωνικής πραγματικότητας μέσα από επιπόλαιες και επικοινωνιακά φορτισμένες δράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες το μόνο που καταφέρνουν είναι να προδώσουν έναν βαθύ πολιτικό πανικό και μια πλήρη αδυναμία συγκρότησης σοβαρού πολιτικού λόγου. Και όλα αυτά σε μια εποχή όπου η πληροφορία δεν αποτελεί προνόμιο της εκάστοτε δημοτικής αρχής: οι πολίτες έχουν άμεση πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα, στα τοπικά και πανελλαδικά ΜΜΕ και μπορούν να καταγράφουν, να δημοσιοποιούν και να συγκρίνουν την πραγματικότητα που βιώνουν με την εικόνα που επιχειρείται να τους παρουσιάσει. Η δημοτική διοίκηση δεν διαθέτει, επομένως, κανένα μονοπώλιο στην παραγωγή και διανομή της πληροφορίας. Παρ’ όλα αυτά, έτσι λειτουργούν οι εξουσίες που έχουν χάσει την ουσιαστική κοινωνική τους σύνδεση και διατηρούν επαφή με την κοινωνία κυρίως μέσω των ψηφοθηρικών δικτύων που ενεργοποιούνται σε κάθε εκλογική διαδικασία. Αυτή η ψηφιακή αναπαράσταση της δήθεν αποτελεσματικότητας αποτελεί το έσχατο καταφύγιο μιας εξουσίας που αδυνατεί να υπερασπιστεί με ορθολογικά επιχειρήματα τις πολιτικές διάλυσης του κοινωνικού ιστού που εφαρμόζει, πολιτικές που εκφράζονται μέσα από τον ανεξέλεγκτο υπερτουρισμό, τα πανάκριβα έργα βιτρίνας και τον βίαιο εξευγενισμό (gentrification) των γειτονιών, την ίδια στιγμή που η ανυπαρξία κοινωνικής πολιτικής και η υποχρηματοδότηση των βασικών δομών αφήνουν απροστάτευτη την εργατική και λαϊκή πλειοψηφία.

Με λίγα λόγια, το παπατζιλίκι, ως ανώτατη μορφή εξουσίας, μπορεί να κρύβει προσωρινά τον «παπά» στα μανίκια των επικοινωνιολόγων, όμως η ίδια η δυσοσμία της πραγματικότητας στη Νέα Χώρα και όχι μόνο αποκαλύπτει ότι το κόλπο έχει πλέον παλιώσει και η κοινωνία δεν είναι πια διατεθειμένη να παίξει το παιχνίδι τους. Και μένει να το αποδείξει και στην επόμενη περίοδο.

Ειρηναίος Μαράκης 

(Ο όρος “παπατζιλίκι” στον τίτλο προέκυψε από πρόσφατο σχόλιο της δημοσιογράφου Αργυρώς Γιαννουδάκη για το ίδιο θέμα)

***

1.  Λύματα και δυσοσμία στο Ενετικό Λιμάνι στα Χανιά (In.gr, 23.8.2026)